Εξέταση για γυαλιά ή οφθαλμολογικός έλεγχος;

8 λάθη που πρέπει να αποφεύγουμε

Η ανάγκη για νέα γυαλιά οράσεως αποτελεί έναν από τους συχνότερους λόγους για τους οποίους κάποιος αναζητά έλεγχο της όρασής του. Ο οπτικός μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην επιλογή, την κατασκευή και τη σωστή εφαρμογή των κατάλληλων γυαλιών, όμως η διαδικασία αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με τον πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο. Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος βλέπει καλά ή ότι η όρασή του διορθώνεται ικανοποιητικά με γυαλιά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα μάτια του είναι υγιή. Ο οφθαλμίατρος, ως ιατρός, δεν αξιολογεί μόνο την οπτική οξύτητα, αλλά εξετάζει τις επιμέρους δομές του ματιού και μπορεί να εντοπίσει παθήσεις που δεν έχουν ακόμη προκαλέσει εμφανή συμπτώματα. Στο άρθρο που ακολουθεί εξηγούμε γιατί η εξέταση για γυαλιά δεν μπορεί να αντικαταστήσει την εξέταση από οφθαλμίατρο και ποια συχνά λάθη μπορεί να οδηγήσουν σε καθυστέρηση της σωστής διάγνωσης.

Γιατί ο οπτικός δεν πρέπει να αντικαθιστά τον οφθαλμίατρο;

Ο οπτικός έχει σημαντικό και διαφορετικό ρόλο στη φροντίδα της όρασης, καθώς μπορεί να βοηθήσει στην επιλογή, την κατασκευή και τη σωστή εφαρμογή των γυαλιών οράσεως. Η εξέταση για γυαλιά, όμως, δεν αποτελεί πλήρη ιατρική αξιολόγηση της υγείας των ματιών και δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον οφθαλμολογικό έλεγχο.

Όταν η φροντίδα περιορίζεται αποκλειστικά στην αναζήτηση της κατάλληλης οπτικής διόρθωσης, μπορεί να χαθεί η δυνατότητα έγκαιρης αναγνώρισης μιας πάθησης που δεν έχει ακόμη προκαλέσει αισθητή μείωση της όρασης ή άλλα εμφανή συμπτώματα. Η διάγνωση και η θεραπεία των οφθαλμικών παθήσεων αποτελούν ιατρική πράξη. Ο οφθαλμίατρος μπορεί, ανάλογα με την ηλικία, το ιστορικό και τα συμπτώματα του ασθενούς, να αξιολογήσει την ενδοφθάλμια πίεση, το οπτικό νεύρο, τον κρυσταλλοειδή φακό, την ωχρά κηλίδα, τον αμφιβληστροειδή και τις υπόλοιπες δομές του ματιού και, όταν υπάρχει ένδειξη, να προχωρήσει σε πιο εξειδικευμένο έλεγχο.

Ο οπτικός και ο οφθαλμίατρος έχουν επομένως διαφορετικούς και συμπληρωματικούς ρόλους. Ο πρώτος συμβάλλει στη σωστή οπτική διόρθωση, ενώ ο δεύτερος είναι υπεύθυνος για την ιατρική αξιολόγηση, τη διάγνωση και την αντιμετώπιση των παθήσεων των ματιών.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην εξέταση για γυαλιά και στον οφθαλμολογικό έλεγχο;

Η εξέταση για γυαλιά επικεντρώνεται κυρίως στην οπτική οξύτητα και στον προσδιορισμό της κατάλληλης διαθλαστικής διόρθωσης. Με τον τρόπο αυτό μπορεί να διαπιστωθεί αν υπάρχει μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός ή πρεσβυωπία και να καθοριστούν οι κατάλληλοι βαθμοί ώστε ο ασθενής να βλέπει καθαρότερα.

Ο πλήρης οφθαλμολογικός έλεγχος έχει ευρύτερο σκοπό. Εκτός από τη μέτρηση της όρασης, μπορεί να περιλαμβάνει εξέταση με σχισμοειδή λυχνία, μέτρηση της ενδοφθάλμιας πίεσης, αξιολόγηση του κρυσταλλοειδούς φακού, του οπτικού νεύρου, της ωχράς κηλίδας και του αμφιβληστροειδούς, καθώς και βυθοσκόπηση με μυδρίαση ή άλλες εξετάσεις όταν υπάρχουν οι αντίστοιχες ενδείξεις.

Η βασική διαφορά είναι επομένως ότι η εξέταση για γυαλιά απαντά κυρίως στο ερώτημα «τι διόρθωση χρειάζομαι για να βλέπω καλύτερα;», ενώ ο οφθαλμολογικός έλεγχος διερευνά και το ερώτημα «είναι τα μάτια μου πραγματικά υγιή;».

Ποια λάθη μπορεί να στερήσουν έναν ουσιαστικό οφθαλμολογικό έλεγχο;

Στην καθημερινή πράξη, αρκετά προβλήματα οράσεως μπορεί να περάσουν απαρατήρητα όταν ο έλεγχος περιορίζεται μόνο στην οπτική οξύτητα ή στην ανάγκη αλλαγής γυαλιών. Τα παρακάτω λάθη δείχνουν γιατί η εξέταση της όρασης δεν πρέπει να συγχέεται με τον πλήρη έλεγχο της υγείας των ματιών.

1. Θεωρούμε ότι το 10/10 σημαίνει πως τα μάτια είναι απολύτως υγιή. Η καλή οπτική οξύτητα δεν αποκλείει την ύπαρξη οφθαλμικής πάθησης. Ένας ασθενής μπορεί να διαβάζει 10/10 στον πίνακα και παρ’ όλα αυτά να υπάρχουν πρώιμες αλλοιώσεις στο οπτικό νεύρο, στην ωχρά κηλίδα ή στον αμφιβληστροειδή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το γλαύκωμα, το οποίο στα αρχικά του στάδια μπορεί να εξελίσσεται χωρίς αισθητή μείωση της κεντρικής όρασης. Αντίστοιχα, ορισμένες παθήσεις του αμφιβληστροειδούς ή της ωχράς μπορεί να παρουσιάζουν πρώιμες μεταβολές πριν ο ασθενής αντιληφθεί κάποιο σημαντικό σύμπτωμα. Για τον λόγο αυτό, η οπτική οξύτητα αποτελεί σημαντικό μέρος της εξέτασης, δεν αρκεί όμως από μόνη της για να επιβεβαιώσει ότι το μάτι είναι υγιές.

2. Περιορίζουμε την εξέταση μόνο στην αλλαγή των βαθμών των γυαλιών. Όταν κάποιος παρατηρεί ότι δεν βλέπει πλέον τόσο καθαρά, είναι εύκολο να θεωρήσει ότι χρειάζεται απλώς διαφορετική συνταγή γυαλιών. Η μεταβολή της όρασης, όμως, δεν οφείλεται πάντοτε σε αλλαγή της μυωπίας, της υπερμετρωπίας ή του αστιγματισμού. Θάμβος, μείωση της αντίθεσης, δυσκολία στη νυχτερινή όραση ή μεταβολή της ποιότητας της εικόνας μπορεί να σχετίζονται με καταρράκτη, παθήσεις της ωχράς, προβλήματα του κερατοειδούς ή άλλες οφθαλμολογικές καταστάσεις. Η απλή αλλαγή των γυαλιών μπορεί επομένως να βελτιώσει μόνο μέρος του προβλήματος ή να μην το αντιμετωπίσει καθόλου.

3. Υποτιμούμε τη σημασία της εξέτασης με σχισμοειδή λυχνία. Η εξέταση με σχισμοειδή λυχνία αποτελεί βασικό μέρος του οφθαλμολογικού ελέγχου και επιτρέπει λεπτομερή αξιολόγηση του κερατοειδούς, του πρόσθιου θαλάμου, της ίριδας, του κρυσταλλοειδούς φακού και άλλων δομών του πρόσθιου τμήματος του οφθαλμού. Μέσα από αυτή την εξέταση μπορεί να εντοπιστούν ευρήματα που δεν προκαλούν συμπτώματα και δεν επηρεάζουν ακόμη την οπτική οξύτητα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ψευδοαποφολίδωση, μια κατάσταση κατά την οποία χαρακτηριστικό υλικό εναποτίθεται σε διάφορες δομές του ματιού. Η αναγνώρισή της έχει σημασία επειδή συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο γλαυκώματος και μπορεί να επηρεάσει τον σχεδιασμό μιας επέμβασης καταρράκτη.

4. Θεωρούμε ότι δεν χρειάζεται περαιτέρω έλεγχος επειδή η όραση παραμένει καλή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κλινική εξέταση μπορεί να δημιουργήσει την ανάγκη για πιο εξειδικευμένο έλεγχο ακόμη και όταν η οπτική οξύτητα είναι φυσιολογική. Η Οπτική Τομογραφία Συνοχής (OCT) είναι μια μη επεμβατική εξέταση που επιτρέπει τη λεπτομερή απεικόνιση των στιβάδων του αμφιβληστροειδούς και του οπτικού νεύρου. Χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, στη διάγνωση και την παρακολούθηση του γλαυκώματος, της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, του οιδήματος της ωχράς και άλλων παθήσεων του αμφιβληστροειδούς. Ένας ασθενής μπορεί να έχει ακόμη πολύ καλή κεντρική όραση και παράλληλα να εμφανίζει πρώιμες δομικές αλλοιώσεις. Το OCT δεν χρειάζεται να πραγματοποιείται σε όλους, αλλά όταν υπάρχει σχετική ένδειξη μπορεί να προσφέρει σημαντικές πληροφορίες που δεν προκύπτουν από μια απλή μέτρηση της όρασης.

5. Αγνοούμε νέα ή επίμονα συμπτώματα επειδή η μέτρηση της όρασης είναι φυσιολογική. Τα συμπτώματα που περιγράφει ο ασθενής αποτελούν σημαντικό μέρος της οφθαλμολογικής εξέτασης. Μια καλή οπτική οξύτητα δεν σημαίνει ότι ένα νέο ή επίμονο σύμπτωμα πρέπει να θεωρείται ασήμαντο. Θάμβος, παραμόρφωση των εικόνων, δυσκολία στην όραση σε χαμηλό φωτισμό, πόνος, φωταψίες ή ξαφνική εμφάνιση μυοψιών χρειάζεται να αξιολογούνται σε συνδυασμό με το ιστορικό και τα ευρήματα της εξέτασης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η περιγραφή του ίδιου του ασθενούς μπορεί να αποτελεί το πρώτο στοιχείο που οδηγεί τον οφθαλμίατρο σε περαιτέρω διερεύνηση, ακόμη και όταν η αρχική μέτρηση της οπτικής οξύτητας φαίνεται φυσιολογική.

6. Υποτιμούμε τις ξαφνικές μυοψίες και τις φωταψίες επειδή ο ασθενής εξακολουθεί να βλέπει καλά. Οι μυοψίες, που συχνά περιγράφονται ως «μυγάκια» στην όραση, είναι συχνό σύμπτωμα και πολλές φορές σχετίζονται με μεταβολές του υαλοειδούς. Όταν όμως εμφανίζονται ξαφνικά πολλές νέες μυοψίες, ιδιαίτερα αν συνοδεύονται από φωταψίες, δηλαδή λάμψεις ή αστραπές στο οπτικό πεδίο, χρειάζεται άμεση οφθαλμολογική αξιολόγηση. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να έχει συμβεί οπίσθια αποκόλληση του υαλοειδούς και σε ορισμένους ασθενείς, να συνυπάρχει ρωγμή του αμφιβληστροειδούς. Η οπτική οξύτητα μπορεί να παραμένει ακόμη και 10/10, καθώς μια περιφερική ρωγμή δεν επηρεάζει απαραίτητα άμεσα την κεντρική όραση. Για τη σωστή διερεύνηση μπορεί να χρειάζεται βυθοσκόπηση με μυδρίαση και προσεκτική εξέταση της περιφέρειας του αμφιβληστροειδούς, ώστε να αποκλειστεί μια βλάβη που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκόλληση αμφιβληστροειδούς.

7. Δεν αναγνωρίζουμε έγκαιρα πότε ένα σύμπτωμα είναι επείγον. Δεν έχουν όλες οι οφθαλμολογικές ενοχλήσεις την ίδια βαρύτητα. Η χρονική στιγμή εμφάνισης ενός συμπτώματος, η έντασή του και τα συνοδά ευρήματα μπορεί να καθορίζουν το πόσο γρήγορα χρειάζεται να εξεταστεί ο ασθενής. Άμεση οφθαλμολογική αξιολόγηση χρειάζεται όταν εμφανίζονται:

αιφνίδια μείωση ή απώλεια της όρασης
ξαφνικά πολλές νέες μυοψίες
φωταψίες
σκιά ή αίσθηση «κουρτίνας» στο οπτικό πεδίο
έντονος πόνος στο μάτι
ξαφνική διπλωπία
σημαντική παραμόρφωση της εικόνας
τραυματισμός του οφθαλμού.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η απλή διαπίστωση ότι ο ασθενής εξακολουθεί να διαβάζει σχετικά καλά τον πίνακα δεν αρκεί για να αποκλειστεί μια σοβαρότερη κατάσταση.

8. Περιμένουμε να μειωθεί η όραση πριν επισκεφθούμε οφθαλμίατρο. Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι να θεωρούμε ότι η επίσκεψη στον οφθαλμίατρο είναι απαραίτητη μόνο όταν παρουσιαστεί σαφής μείωση της όρασης. Ορισμένες οφθαλμικές παθήσεις μπορεί να εξελίσσονται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς έντονα συμπτώματα. Για τον λόγο αυτό, η ανάγκη για οφθαλμολογικό έλεγχο καθορίζεται όχι μόνο από το πόσο καλά βλέπει κάποιος, αλλά και από την ηλικία, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και την παρουσία παραγόντων κινδύνου. Ιδιαίτερη σημασία έχει η τακτική παρακολούθηση σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος, υψηλή μυωπία, γνωστή οφθαλμική πάθηση, προηγούμενη επέμβαση στα μάτια ή συμπτώματα που έχουν εμφανιστεί πρόσφατα.

Η εξέταση για γυαλιά δεν αντικαθιστά τον πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο

Εάν χρειάζεστε αλλαγή γυαλιών ή έχετε παρατηρήσει οποιαδήποτε μεταβολή στην όρασή σας, επικοινωνήστε με το ιατρείο μας στο Αγρίνιο για έναν πλήρη οφθαλμολογικό έλεγχο. Ο Οφθαλμίατρος Νίκος Καζαντζής μπορεί να αξιολογήσει όχι μόνο πόσο καλά βλέπετε, αλλά και αν τα μάτια σας είναι πραγματικά υγιή, προτείνοντας τον κατάλληλο έλεγχο και την ανάλογη αντιμετώπιση με βάση τα ευρήματα και τις ανάγκες σας.

Ο οφθαλμίατρος στο Αγρίνιο, Νικόλαος Καζαντζής

Εξέταση για γυαλιά ή οφθαλμολογικός έλεγχος;